Wszystko, co warto wiedzieć o jednym z najważniejszych narządów organizmu

Każdego dnia wykonuje ogromną pracę, choć większość z nas praktycznie o niej nie myśli. Trzustka odpowiada za trawienie spożywanego pokarmu oraz utrzymanie prawidłowego poziomu cukru we krwi. Gdy działa prawidłowo, pozostaje niemal niezauważalna. Kiedy jednak dochodzi do jej uszkodzenia, objawy mogą być bardzo uciążliwe, a niektóre choroby – jak ostre zapalenie trzustki czy rak trzustki – stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia i życia.

Na szczęście wiele problemów z trzustką można wykryć odpowiednio wcześnie. Zdrowa dieta, utrzymanie prawidłowej masy ciała, unikanie alkoholu i palenia papierosów oraz regularna aktywność fizyczna należą do najważniejszych elementów profilaktyki.

W tym przewodniku dowiesz się:

• czym jest trzustka i jakie pełni funkcje,
• gdzie się znajduje i jak rozpoznać ból trzustki,
• jakie są objawy chorób trzustki,
• jakie badania pomagają postawić diagnozę,
• jak wygląda dieta przy chorobach trzustki,
• czy trzustka może się regenerować,
• jakie witaminy, minerały i zioła mogą wspierać organizm,
• jak zmniejszyć ryzyko zachorowania.

To najobszerniejszy poradnik o zdrowiu trzustki na Fitfy.pl.

Czym jest trzustka?

Trzustka jest narządem należącym jednocześnie do układu pokarmowego oraz układu hormonalnego. U osoby dorosłej ma długość około 15–20 cm i waży przeciętnie 70–100 gramów.

Znajduje się głęboko w jamie brzusznej, za żołądkiem. Z tego powodu przez wiele lat może rozwijać się choroba, która nie daje wyraźnych objawów.

Trzustka składa się z trzech głównych części:

• głowy,
• trzonu,
• ogona.

Przewód trzustkowy łączy się najczęściej z przewodem żółciowym wspólnym i uchodzi do dwunastnicy.

Jakie funkcje pełni trzustka?

Trzustka wykonuje dwie niezwykle ważne funkcje.

Funkcja zewnątrzwydzielnicza

Stanowi około 95% całego narządu.

Komórki produkują sok trzustkowy zawierający enzymy odpowiedzialne za trawienie pokarmu.

Najważniejsze z nich to:

• amylaza – rozkłada węglowodany,
• lipaza – odpowiada za trawienie tłuszczów,
• trypsyna,
• chymotrypsyna,
• elastaza,
• karboksypeptydazy.

Każdego dnia trzustka produkuje nawet 1,5–2 litry soku trzustkowego.

Bez tych enzymów organizm nie byłby w stanie prawidłowo wykorzystać składników odżywczych.

Funkcja wewnątrzwydzielnicza

Niewielka część trzustki tworzy tzw. wyspy Langerhansa.

Produkują one hormony regulujące poziom glukozy we krwi.

Najważniejsze z nich to:

Insulina

Obniża poziom cukru we krwi poprzez ułatwienie transportu glukozy do komórek.

Glukagon

Działa odwrotnie niż insulina.

Podnosi poziom glukozy, gdy stężenie cukru spada.

Somatostatyna

Hamuje wydzielanie wielu hormonów przewodu pokarmowego.

Polipeptyd trzustkowy

Wpływa na procesy trawienia oraz wydzielanie enzymów.

Gdzie znajduje się trzustka?

Trzustka leży:

• za żołądkiem,
• przed kręgosłupem,
• w górnej części jamy brzusznej,
• częściowo pod lewym łukiem żebrowym.

To właśnie dlatego ból trzustki często promieniuje do pleców.

Pacjenci opisują go jako:

• opasający,
• piekący,
• bardzo silny,
• promieniujący między łopatki.

Jak boli trzustka?

Nie każdy ból brzucha oznacza problem z trzustką.

Typowy ból:

✔ pojawia się w nadbrzuszu,

✔ promieniuje do pleców,

✔ często nasila się po tłustym posiłku,

✔ może zmniejszać się po pochyleniu tułowia do przodu,

✔ bywa połączony z nudnościami i wymiotami.

Jeżeli pojawi się bardzo silny ból brzucha, gorączka oraz wielokrotne wymioty, należy pilnie zgłosić się do lekarza, ponieważ może to świadczyć o ostrym zapaleniu trzustki.

Dlaczego trzustka jest tak ważna?

Bez prawidłowo działającej trzustki organizm stopniowo przestaje prawidłowo funkcjonować.

Może dojść między innymi do:

• niedoborów witamin,
• utraty masy ciała,
• przewlekłych biegunek tłuszczowych,
• niedożywienia,
• rozwoju cukrzycy,
• zaburzeń gospodarki hormonalnej.

Dlatego choroby trzustki wpływają nie tylko na układ pokarmowy, ale praktycznie na cały organizm.

Kto jest najbardziej narażony na choroby trzustki?

Ryzyko zwiększają między innymi:

• regularne spożywanie alkoholu,
• palenie papierosów,
• otyłość,
• cukrzyca typu 2,
• kamica pęcherzyka żółciowego,
• bardzo wysoki poziom triglicerydów,
• dieta bogata w żywność wysokoprzetworzoną,
• przewlekłe stany zapalne,
• niektóre choroby autoimmunologiczne,
• predyspozycje genetyczne.

Im więcej czynników ryzyka występuje jednocześnie, tym większe prawdopodobieństwo rozwoju chorób trzustki.

Jak dbać o trzustkę każdego dnia?

Najważniejsze zasady są zaskakująco proste:

• utrzymuj prawidłową masę ciała,
• jedz dużo warzyw i owoców,
• wybieraj pełnoziarniste produkty zbożowe (jeśli nie ma przeciwwskazań medycznych),
• ogranicz alkohol,
• nie pal papierosów,
• regularnie się ruszaj,
• wysypiaj się,
• kontroluj poziom glukozy i lipidów,
• wykonuj badania profilaktyczne zgodnie z zaleceniami lekarza.

Podsumowanie

Trzustka to niewielki narząd o ogromnym znaczeniu dla zdrowia. Odpowiada zarówno za trawienie pokarmu, jak i utrzymanie prawidłowego poziomu cukru we krwi. Jej prawidłowe funkcjonowanie wpływa na pracę całego organizmu, dlatego warto dbać o nią każdego dnia poprzez zdrowy styl życia i regularną profilaktykę.